fbpx

Wypalenie zawodowe - jak do niego dochodzi?

Wypalenie zawodowe może dotknąć każdego w dowolnym momencie życia. Nie pojawia się ono z dnia na dzień niczym przeziębienie, natomiast jest to proces stopniowego wyczerpania emocjonalnego, fizycznego i psychicznego. Jakie są zatem objawy wypalenia zawodowego, co je powoduje i jakie działania można podjąć na jego poszczególnych etapach?
wypalenie zawodowe pokonaj w wellbee
Monika Kawecka

Monika Kawecka

psychoterapeutka poznawczo-behawioralna

Umów wizytę online

Czym jest wypalenie zawodowe?

Zgodnie z wytycznymi WHO, wypalenie zawodowe zostało sklasyfikowane w ICD-11 (które będzie obowiązywać w Polsce od 2022 r.) jako „syndrom” wynikający z “chronicznego stresu w miejscu pracy, którego nie udało się skutecznie opanować”. 

Wypalenie zawodowe objawia się poprzez: 
a) wyczerpanie i brak energii, 
b) zwiększenie dystansu do pracy; negatywne odczucia lub cynizmu w stosunku do wykonywanej pracy, 
c) zmniejszenie wydajności w wykonywanym zawodzie.

Jakie są etapy powstawania wypalenia zawodowego?

Wypalenie zawodowe nie wiąże się z nagłym, gwałtownym początkiem, natomiast jest to proces stopniowego wyczerpania emocjonalnego i fizycznego. Poznanie tego procesu może pomóc Ci przeciwdziałać na jego poszczególnych etapach. Badacze z Uniwersytetu Winona State wyróżnili 5 etapów powstawania wypalenia zawodowego:

1. Faza miesiąca miodowego.

Podejmując nowe wyzwania zawodowe często towarzyszy nam poczucie dużej satysfakcji, energii, kreatywności, zapału do działania i zaangażowania w pracę. Dotyczy to zazwyczaj podejmowania nowej roli zawodowej lub początków przedsięwzięcia biznesowego. Na tym etapie może towarzyszyć Ci także naturalny stres związany z nowymi wyzwaniami, jakie Cię czekają. 

Typowe objawy to: 

satysfakcja z pracy, chętne przyjmowanie odpowiedzialności za zadania, duży poziom energii i optymizmu, zaangażowanie w wykonywaną pracę, chęć osiągania celów, podejmowania nowych wyzwań, kreatywność i wysoki poziom produktywności. 

Skoncentruj się na: 

wypracowaniu pomocnych dla ciebie nawyków i sposobów radzenia sobie ze stresem, które zaprocentują na kolejnych etapach doświadczania trudnych sytuacji w pracy i życiu zawodowym. Jest to niezwykle ważne, gdyż może przyczynić się do zapobiegnięcia wystąpienia kolejnych etapów wypalenia zawodowego. 

2. Początki stresu w pracy.

Etap ten rozpoczyna się od świadomości, że niektóre dni w pracy okazują się być gorsze i trudniejsze niż inne. Wymagają od Ciebie dużego zaangażowania i podejmowania działań pod presją czasu. Starasz się jak możesz ale zauważasz, że Twój optymizm stopniowo słabnie, a także pojawiają się typowe psychiczne, emocjonalne i fizyczne objawy stresu. 

Typowe objawy to: 

trudności z koncentracją, drażliwość, niepokój, niezadowolenie z pracy, obniżona jakość snu, zmniejszenie interakcji społecznych, niższy poziom produktywności, unikanie podejmowania decyzji, zmęczenie, zapominanie, stopniowe zaniedbywanie osobistych potrzeb, bóle głowy, podwyższone ciśnienie krwi. 

Skoncentruj się na: 

robieniu regularnych przerw w pracy i odpoczynku w dni wolne, a także zaangażuj się w inne obszary życia, które pomogą Ci w regulowaniu stresu (takie jak: przyjaciele, rodzina, hobby czy aktywność fizyczna).

3. Przewlekły stres.

Trzeci etap wypalenia to doświadczanie długotrwałego, chronicznego stresu. Pojawia się wyraźna zmiana w poziomie jego natężenia. Możesz doświadczać bardziej intensywnych objawów niż w drugim etapie. Podczas przewlekłego stresu nasilenie wypalenia zawodowego jest tuż na horyzoncie. 

Typowe objawy to: 

uporczywe zmęczenie, wyczerpanie, bezsenność, zgrzytanie zębami – bruksizm, częste przeziębienia lub choroby, zmiana apetytu lub diety, prokrastynacja w pracy i w domu, stopniowe wycofywanie się z życia społecznego, uczucie gniewu, złości, apatia, cyniczna postawa w stosunku do wykonywanej pracy, zmniejszone pożądanie seksualne, zaprzeczanie problemom w pracy lub w domu, uczucie presji lub braku kontroli, zwiększone spożycie kofeiny, alkoholu lub substancji psychoaktywnych, niedotrzymywanie terminów, celów, niechęć do wykonywania obowiązków, chroniczne napięcie, uczucie zagrożenia, lęku lub paniki. 

Skoncentruj się na: 

na spędzaniu czasu z bliskimi osobami, gdyż ma to wpływ na obniżenie stresu, a także zaplanuj urlop. Jeśli po odpoczynku napięcie emocjonalne nadal jest wysokie, rozważ zaczerpnięcie pomocy u specjalisty zdrowia psychicznego. 

4. Wypalenie zawodowe.

Czwarty etap to doświadczanie kryzysu związanego z wypaleniem zawodowym. Kontynuowanie funkcjonowania, tak, jakby wszystko było w porządku staje się niemożliwe. Etap ten może nastąpić u poszczególnych osób w różnych momentach, gdyż każdy z nas ma własne granice tolerancji na stres i trudne sytuacje życiowe. Obecnie kluczowe znaczenie ma uzyskanie pomocy i wsparcia, zarówno społecznego, jak i profesjonalnego. 

Typowe objawy to: 

uczucie pustki, pesymistyczne spojrzenie na pracę i życie, nasilenie objawów fizycznych, zwątpienie w siebie i swoje możliwości, obsesyjne myśli na punkcie pracy, izolacja społeczna, zmiany w zachowaniu, przewlekłe bóle głowy, przewlekłe problemy z żołądkiem lub jelitami, całkowite zaniedbanie osobistych potrzeb, chęć odejścia z pracy, uczucie bezsilności i bezradności, braku nadziei na zmiany w życiu zawodowym, myśli rezygnacyjne.

Skoncentruj się na: 

SOBIE. Weź dłuższy urlop, podczas którego będziesz w stanie ponownie ocenić, w którym kierunku podąża Twoja kariera zawodowa. Nieocenione może okazać się sięgnięcie po wsparcie bliskich osób. Niezwykle istotne jest równiez skorzystanie z pomocy specjalisty zdrowia psychicznego. 

5. Wypalenie nawykowe.

Ostatni etap pojawia się wtedy, gdy wypalenie stało się nawykowe i jego objawy są tak głęboko zakorzenione w Twoim życiu, że prawdopodobnie doświadczasz już poważnego, ciągłego problemu psychicznego, fizycznego lub emocjonalnego, w przeciwieństwie do sporadycznie doświadczanego wcześniej stresu i symptomów wypalenia. 

Typowe objawy to: 

chroniczne wyczerpanie psychiczne i zmęczenie fizyczne, długotrwały smutek, depresja, syndrom wypalenia zawodowego. 

Skoncentruj się na: 

koniecznym zgłoszeniu się po pomoc do specjalisty zdrowia psychicznego (lekarza psychiatry lub/i psychoterapeuty). 

Jakie mogą być przyczyny wypalenia zawodowego?

Wypalenie zawodowe często wynika ze środowiska pracy. Każdy, kto czuje się przepracowany i niedoceniany, jest narażony na jego wystąpienie. Szczególnie może dotknąć ono osoby pracujące w zawodach pomocowych takich jak lekarze, pielęgniarki, nauczyciele, pracownicy socjalni czy psychologowie. Nie jest to jednak regułą i bez względu na to, jaki rodzaj pracy wykonujesz, czy jesteś pracownikiem biurowym, który nie miał od lat wakacji, czy mamą zajmującą się dziećmi, pracami domowymi i opieką nad rodzicem w podeszłym wieku, istnieje możliwość doświadczania przez Ciebie wyczerpania i braku energii. 

Co istotne, wypalenie zawodowe nie jest spowodowane wyłącznie stresującą pracą czy zbyt dużą liczbą obowiązków. Istnieją także inne czynniki wpływające na jego wystąpienie, takie jak styl życia i cechy osobowości. To, co robisz w czasie wolnym od pracy oraz to, jak patrzysz na świat, może także odgrywać dużą rolę w zwiększaniu na co dzień poziomu stresu zawodowego.

a) Przyczyny wypalenia zawodowego związane z pracą

● Poczucie, że masz niewielką lub żadną kontrolę nad swoją pracą.
● Brak odpowiedniego wynagrodzenia lub uznania za dobrze wykonaną pracę.
● Niejasne lub zbyt wygórowane oczekiwania dotyczące pracy.
● Wykonywanie pracy, która jest monotonna lub niedająca nowych wyzwań.
● Praca w chaotycznym lub wywołującym presję środowisku.

b) Wpływ stylu życia na potencjalne wypalenie zawodowe

● Zbyt duża ilość pracy i brak czasu na spotkania towarzyskie lub relaks.
● Nieposiadanie bliskich, wspierających relacji. 
● Przyjmowanie na siebie zbyt wielu obowiązków bez wystarczającej pomocy innych. 
● Brak asertywności – umiejętności mówienia “nie”. 
● Nieodpowiednia higiena snu – za mało snu.

c) Cechy osobowości sprzyjające wypaleniu zawodowemu

● Cechy perfekcjonisty – poczucie, że nic nie jest wystarczająco dobre.
● Pesymistyczne spojrzenie na siebie i świat.
● Potrzeba kontroli oraz niechęć do delegowania zadań innym.
● Osobowość typu A – czyli taka, którą charakteryzuje wysoki poziom stresu, równie wysoki poziom ambicji oraz tendencja do rywalizowania z innymi i traktowania ich we wrogi sposób.

Bez względu na to, na którym z etapów wypalenia zawodowego obecnie się znajdujesz, a także jakie czynniki wpłynęły na jego powstanie,pamiętaj, że istnieją różne formy pomocy i nie musisz zostawać z tymi trudnościami samemu. W drugiej części artykułu podzielę się praktycznymi poradami, dzięki którym można spróbować samemu zwalczać niektóre objawy wypalenia zawodowego lub praktykować jako uzupełnienie pomocy specjalistycznej.

Sprawdź najnowsze teksty na blogu:

Może Cię też zainteresować: